فیزیوتراپی پس از جراحی شانه بخش مهمی از روند درمان است و بدون انجام آن روند درمان با اختلال روبرو خواهد شد. جراحی شانه یکی از درمانهای رایج برای مشکلاتی مانند پارگی روتاتورکاف، دررفتگیهای مکرر شانه، شکستگیها، اصلاح آسیبهای ناشی از ضربه، یا ترمیم تاندون ها و بافت های نرم است. با وجود مؤثر بودن جراحی، بخش بزرگی از موفقیت و بازگشت توانایی های حرکتی شانه به فیزیوتراپی پس از جراحی شانه وابسته است. فیزیوتراپی مرحلهای حیاتی است که بدون آن احتمال چسبندگی، کاهش دامنه حرکتی، ضعف شدید عضلانی و حتی بازگشت آسیب وجود دارد.
چرا فیزیوتراپی پس از جراحی شانه ضروری است؟
بخش عمدهای از بافتهای شانه شامل تاندونها، عضلات، رباط ها و کپسول مفصلی پس از جراحی نیازمند بازتوانی هدایت شده هستند. اگر روند صحیح رعایت نشود:
- شانه خشک و دردناک میشود.
- عضلات اطراف مفصل تحلیل میروند.
- بیمار نمی تواند به فعالیتهای روزمره یا شغلی برگردد.
- احتمال آسیب مجدد افزایش مییابد.
- بافتها در موقعیت غلط ترمیم میشوند.
بنابراین فیزیوتراپی پس از جراحی شانه به شما کمک میکند:
- دامنه حرکتی را بازیابی کنید.
- درد را کنترل کنید.
- قدرت عضلانی را برگردانید.
- تعادل عضلانی و ثبات شانه را اصلاح کنید.
- به فعالیتهای ورزشی یا کاری بازگردید.
در بسیاری از کلینیکهای معتبر، از جمله کلینیک فیزیوتراپی نسیم، برنامه درمانی کاملاً شخصیسازیشده و با توجه به نوع جراحی، سن بیمار و سطح فعالیت او تنظیم میشود.
فیزیوتراپی پس از جراحی شانه چند مرحله دارد؟
معمولاً توانبخشی شانه پس از جراحی در ۴ مرحله طراحی میشود:
مرحله اول: کاهش درد و محافظت از بافت ترمیمشده (هفته 1 تا 3)
مرحله دوم: شروع حرکات غیرفعال و افزایش تدریجی انعطافپذیری (هفته 3 تا 7)
مرحله سوم: تقویت عضلات و افزایش دامنه حرکتی فعال (هفته 7 تا 12)
مرحله چهارم: بازگشت به فعالیتهای روزمره، ورزشی و کاری (ماه 3 تا 6)
در ادامه هر یک از این مراحل را با جزئیات کامل شرح میدهیم.
مرحله اول: کاهش درد، التهاب و محافظت از بافتها (هفته 1 تا 3)
اهداف مرحله اول
- کاهش درد و تورم
- جلوگیری از خشکی مفصل
- محافظت از بخیهها و محل ترمیم
- آموزش وضعیتگیری صحیح دست و شانه
- بهبود گردش خون و جلوگیری از لخته خون
اقدامات اصلی در مرحله اول
۱. کنترل درد
فیزیوتراپیست ممکن است از ابزارهای زیر استفاده کند:
- لیزرتراپی پرتوان
- اولتراسوند
- TENS
- سرما درمانی
این تکنیکها بهویژه در کلینیک هایی مانند کلینیک فیزیوتراپی نسیم که بهروزترین تجهیزات را دارند، نقش بسیار مهمی در کنترل درد اولیه دارند.
۲. حرکات غیرفعال بسیار محدود
بسته به نظر جراح، برخی حرکات غیرفعال بسیار ملایم انجام میشود:
- بالا بردن دست تا زاویه محدود
- حرکت پاندولی شانه
- چرخشهای بسیار سبک
۳. استفاده از اسلینگ
معمولاً بیماران باید ۲ تا ۴ هفته از اسلینگ استفاده کنند تا فشار بر بافتهای تازه ترمیمشده وارد نشود. البته در چند نوبت در روز میتوان برای حرکات ملایم اسلینگ را باز کرد.
بایدها و نبایدهای این مرحله
- بلند کردن اجسام ممنوع
- بالا بردن دست بیش از حد تعیینشده ممنوع
- خوابیدن روی شانه عملشده ممنوع
- انجام حرکات پاندولی با دوش آب گرم توصیه میشود
مرحله دوم: افزایش دامنه حرکتی و انعطافپذیری (هفته 3 تا 7)
این مرحله بسیار مهم است؛ اگر بیمار درست پیش نرود، خطر خشکی شانه (Shoulder Stiffness) بسیار زیاد میشود.
اهداف مرحله دوم
بازیابی دامنه حرکتی
افزایش انعطافپذیری
کاهش چسبندگیها
حفظ حفاظت از شانه، اما با حرکات بیشتر
اقدامات فیزیوتراپی در این مرحله
۱. حرکات غیرفعال و سپس فعال کمکی
شامل:
- بالا بردن دست (Passive Flexion)
- چرخش خارجی با محدودیت
- اسلاید انگشت روی دیوار
- حرکت حولهای پشت کمر
۲. تکنیکهای دستی (Manual Therapy)
فیزیوتراپیست با تکنیکهای تخصصی:
- چسبندگی بافتها را آزاد میکند
- دامنه حرکتی را بهبود میدهد
- درد ناشی از سفتی مفصل را کاهش میدهد
این تکنیکها باید توسط فردی متخصص انجام شود؛ برای همین بسیاری از بیماران ترجیح میدهند به مراکزی مثل فیزیوتراپی نسیم مراجعه کنند که درمانگران باتجربه در زمینه بازتوانی شانه دارند.
۳. درمانهای الکتریکی و لیزر
برای کاهش درد ناشی از شروع حرکات، استفاده از دستگاههای کمکی ادامه پیدا میکند.
مرحله سوم: تقویت عضلات و حرکات فعال (هفته 7 تا 12)
اکنون زمان آغاز حرکات فعال و تقویت عضلات است.
اهداف این مرحله
- بازیابی قدرت
- ایجاد تعادل بین عضلات
- شروع حرکات کاربردی
- کاهش درد هنگام استفاده از دست
- افزایش ثبات شانه
تمرینات رایج در این مرحله
- تقویت روتاتورکاف با کش ورزشی
- تمرینات ایزومتریک
- تمرینات تقویت کتف و عضلات اسکاپولار
- پروانه باز کردن دستها
- حرکات کنترلمحور برای ثبات مفصل
تقویت عضلات اطراف کتف بسیار مهم است، زیرا بخش عمده ثبات شانه وابسته به این عضلات است.
مرحله چهارم: بازگشت به فعالیتهای ورزشی و شغلی (ماه 3 تا 6)
اهداف این مرحله
- افزایش قدرت عضلانی
- بهبود مهارتهای حرکتی
- رسیدن به دامنه حرکتی کامل
- تمرینهای پیشرفته برای شغل یا ورزش
تمرینات تخصصی
- پرتاب توپ برای ورزشکاران
- تمرینات سرعتی و تعادلی
- تمرینات استقامتی
- تمرینات اختصاصی برای کارگران یا افرادی که نیاز به بالا بردن اجسام دارند
این مرحله اگر درست انجام نشود، احتمال آسیب مجدد به شدت بالا میرود.
مدت زمان بهبودی کامل پس از جراحی شانه
زمان دقیق به نوع جراحی، سن، سطح فعالیت و کیفیت فیزیوتراپی بستگی دارد. اما معمولاً:
بازگشت به فعالیتهای روزمره عادی: ۸ تا ۱۲ هفته
بازگشت به کارهای نیمهسنگین: ۳ تا ۴ ماه
بازگشت به ورزش حرفهای: ۴ تا ۶ ماه یا بیشتر
نشانههایی که باید به فیزیوتراپیست اطلاع دهید
- درد شدید که هر روز بیشتر میشود
- بیحسی یا گزگز مداوم
- قفل شدن ناگهانی شانه
- صدای کلیک دردناک هنگام حرکت
- تورم غیرطبیعی
مزایای مراجعه به کلینیک تخصصی (مانند فیزیوتراپی نسیم)
بسیاری از بیماران به دلیل اهمیت موضوع و حساس بودن مفصل شانه ترجیح میدهند به مراکزی مراجعه کنند که:
دستگاههای پیشرفته مانند لیزر پرتوان، شاکویو، اولتراسوند و تحریک عضلانی دارند
تیم متخصص در بازتوانی شانه داشته باشند
برنامه تمرینی شخصیسازیشده ارائه دهند
کلینیک فیزیوتراپی نسیم با دو شعبه در اسلامشهر و بهارستان یکی از مراکزی است که خدمات تخصصی فیزیوتراپی پس از جراحی شانه را با استانداردهای روز انجام میدهد. حضور درمانگران باتجربه در کنار تجهیزات مدرن باعث شده بسیاری از بیماران پس از چند جلسه تغییر محسوس در درد و دامنه حرکتی خود احساس کنند.
بایدها و نبایدهای مهم بعد از جراحی شانه
بایدها
- انجام تمرینات طبق برنامه
- استفاده از یخ بعد از جلسات فیزیوتراپی
- قرار دادن بالش کوچک زیر آرنج هنگام خواب
- مراجعه منظم به فیزیوتراپی
نبایدها
- بلند کردن اجسام سنگین تا حداقل ۳ ماه
- حرکات ناگهانی یا پرتابی
- شنا یا ورزشهای بالاتنه در ماههای ابتدایی
- برداشتن زودهنگام اسلینگ بدون اجازه پزشک
