پارگی و بیرون زدگی دیسک کمر و گردن
بافت دیسک بین مهرهای از اجزای مهم ستون مهرههاست که نقش حیاتی در پایداری، انعطافپذیری و جذب فشارهای وارده بر ستون فقرات دارد. ساختار دیسک شامل دو بخش اصلی است: هسته لاتینی داخلی و بافت فیبروز خارجی . در شرایط طبیعی، این ساختار باعث توزیع یکنواخت نیرو بین مهرهها میشود.
اما تحت تأثیر عوامل مختلف مانند کهولت سن، فشارهای مکانیکی، وضعیتهای اشتباه بدن و ضعف عضلات پشتی، ممکن است قسمتی از این حلقه بیرونی دچار آسیب شود و هسته داخلی از محل خود جابهجا گردد. این پدیده را پارگی یا هرنی دیسک بینمهرهای (Herniated Disc) مینامند. بسته به محل درگیری، این وضعیت میتواند در ناحیه گردن (سرویکال) یا در ناحیه پایین کمر (لومبار) بروز کند.
پارگی دیسک معمولاً نتیجهی تخریب تدریجی و دژنراتیو بافتهای دیسک است. با افزایش سن، میزان آب موجود در دیسک کاهش مییابد و خاصیت الاستیکی آن کم میشود. این فرایند دیسک را نسبت به فشار و ضربه آسیبپذیرتر میسازد.
از جمله عوامل مؤثر در بروز هرنی دیسک میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- حرکات ناگهانی و بلند کردن اجسام سنگین با وضعیت نادرست بدن
- وضعیت نشستن طولانی و اشتباه، مخصوصاً در کارهای پشتمیزی
- چاقی و ضعف عضلات مرکزی بدن (Core Muscles)
- ضربههای مکانیکی یا تصادفات رانندگی
- عوامل ژنتیکی و اختلالات بافت همبند
پارگی و بیرون زدگی دیسک کمر و گردن میتواند باعث بیرونزدگی یا جابهجایی بخشی از هسته دیسک شود. این ماده ژلاتینی به اعصاب مجاور فشار میآورد و سبب بروز درد، بیحسی یا ضعف عضلانی در ناحیهٔ درگیر میشود.
فیزیوتراپی نسیم در واوان اسلامشهر مجهز به پیشرفته ترین دستگاه های ستون فقرات برای درمان دیسک می باشد.
تفاوت دیسک گردن و دیسک کمر
هرنی دیسک بسته به محل درگیری علائم متفاوتی دارد:
دیسک گردن (Cervical Herniation) بیشتر باعث درد در گردن، شانه، بازو و انگشتان دست میشود. ممکن است همراه با بیحسی یا ضعف حرکتی در اندام فوقانی باشد.
دیسک کمر (Lumbar Herniation) معمولاً با درد در ناحیه پایین کمر و انتشار آن به باسن یا پا (درد سیاتیکی) همراه است. در موارد شدید، ممکن است کنترل ادرار و مدفوع نیز مختل شود که علامتی جدی محسوب میگردد.
علائم بالینی
شیوع علائم در بیماران متفاوت است، اما معمولترین نشانهها عبارتاند از:
- درد موضعی یا انتشاری به اندامها
- بیحسی و گزگز در مسیر عصب درگیر
- کاهش حس یا قدرت عضلات در اندامها
- سفتی و کاهش دامنه حرکتی ستون فقرات
- در موارد پیشرفته: ضعف حرکتی شدید یا اختلال در کنترل ادرار
شدت علائم لزوماً متناسب با اندازه پارگی نیست؛ ممکن است یک بیرونزدگی کوچک نیز فشار زیادی بر عصب وارد کند و درد زیادی ایجاد نماید.
روشهای تشخیص پارگی و بیرون زدگی دیسک کمر و گردن
تشخیص دقیق دیسک معمولاً با ترکیب ارزیابی بالینی و روشهای تصویربرداری انجام میشود:
معاینه فیزیکی: پزشک با بررسی دامنه حرکتی، رفلکسها، حس پوستی و قدرت عضلات، میزان درگیری عصب را ارزیابی میکند.
MRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی):
بهترین روش برای دیدن میزان و محل
بیرونزدگی دیسک و فشردگی اعصاب است.
CT Scan:
در مواقعی که MRI در دسترس نیست یا برای بررسی جزئیات استخوانی کاربرد دارد.
EMG و NCV: نوار عصب و عضله
برای بررسی عملکرد الکتریکی اعصاب و عضلات و تعیین شدت آسیب عصبی.
درمانها: محافظهکارانه تا جراحی
پارگی و بیرون زدگی دیسک کمر و گردن بسته به شدت علائم و پاسخ بیمار به درمان، میتواند از روشهای ساده تا جراحی پیشرفته متغیر باشد.
درمانهای غیرجراحی (محافظهکارانه)
اکثر بیماران با اقدامات اولیه و غیرجراحی بهبود پیدا میکنند. این روشها شامل موارد زیر است:
استراحت نسبی: کاهش فعالیتهای سنگین و پرهیز از نشستن یا ایستادن طولانی.
دارودرمانی: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن) و در موارد شدیدتر شلکنندههای عضلانی یا تزریق کورتیکواستروئید.
فیزیوتراپی : یکی از مؤثرترین و پایدارترین روشهای درمانی در مرحله مزمن دیسک است که به تفصیل در ادامه بررسی
میشود.
تزریق اپیدورال استروئید: در موارد درد شدید و التهاب قابلتوجه ریشه عصبی میتواند موقتاً درد را کاهش دهد.
اوزونتراپی یا تزریق اوزون و یا پی آرپی : روشی نسبتاً جدید برای کاهش التهاب دیسک و کمک به کاهش خشکی بخش بیرونزده.
ولی درمان اصلی دیسک نیست.
درمان جراحی
در صورتی که بیمار پس از ۳ تا ۶ ماه درمان محافظهکارانه بهبود نیابد، یا علائم عصبی شدید (مانند ضعف پا یا بیاختیاری) داشته باشد، جراحی دیسک توصیه میشود.
روشهای جراحی شامل:
دیسکتومی کلاسیک یا میکروسکوپی: برداشتن قسمت بیرونزده دیسک.
جراحی لیزری یا اندوسکوپی: روشهای جدیدتر با برش کوچکتر و زمان نقاهت کوتاهتر.
جراحی فیوژن یا تثبیت مهرهها: در صورت بیثباتی ستون فقرات یا تخریب دیسک شدید.
